Πώς σχηματίζεται ένα δέλτα;

Πολλοί μεγάλοι ποταμοί εκβάλλουν σε δέλτα με πολλές διακλαδώσεις. Πως δημιουργήθηκαν αυτά και γιατί διαφέρουν μεταξύ τους τόσο πολύ;

Οι ποταμοί αλλάζουν το τοπίο, τόσο κατά την πορεία τους στην ενδοχώρα, όσο και όταν εκβάλλουν σε μια θάλασσα ή λίμνη. Χάρη στις διαβρωτικές του δυνάμεις, το ρεύμα των ποταμών συγκεντρώνει πολλά εκατομμύρια τόνους φερτών υλών κατά τη διαδρομή του. Όταν η κοίτη διευρύνεται και ο ποταμός φτάνει σε ανοιχτά ύδατα, η ταχύτητα της ροής του μειώνεται κατακόρυφα και το νερό χάνει την ικανότητα του να μεταφέρει ύλη. Έτσι τα υλικά αυτά κατακάθονται στο βυθό. Με τον καιρό, οι προσχώσεις αυτές σχηματίζουν στις εκβολές ένα δέλτα, το οποίο μπορεί να πάρει διάφορα σχήματα, ανάλογα με την τοπική μορφολογία του βυθού, τη δύναμη των κυμάτων και τα ρεύματα της παλίρροιας.

Πολλά δέλτα μόλις που φτάνουν έξω από την ακτογραμμή. Όμως, στις εκβολές του ποτάμιου συστήματος Μισσισιπί – Μισούρι, π.χ. Έχει δημιουργηθεί ένα μεγάλο δέλτα τύπου «πόδι του πουλιού», εξαιτίας του μεγάλου όγκου φερτών υλών σε συνδυασμό με την επίδραση των τοπικών ρευμάτων.

Ο κάτοχος του παγκόσμιου ρεκόρ στις προσχώσεις είναι, ωστόσο, ο ποταμός Γάγγης – Βραχμαπούτρα, που εκβάλει στον Κόλπο της Βεγγάλης. Παρ’ όλο που ο ποταμός βρίσκεται μόλις στη 4η θέση ως προς τον υδάτινο όγκο, μεταφέρει τεράστιες ποσότητες φερτών υλών από τα Ιμαλάια, όπου έχει τις πηγές του. Όσο μεγαλώνει η απόσταση από την οροσειρά, τόσο μειώνεται η ποσότητα των φερτών υλών, ανάλογα με το είδος τους. Κατά τη διαδρομή αυτή των 3.000 χιλιομέτρων, οι πέτρες και τα χαλίκια, ως βαρύτερα κατακάθονται πρώτα, ενώ η σκόνη και η λάσπη του πυθμένα μεταφέρονται πιο μακριά. Αυτό ειδικά το είδος προσχώσεων σχημάτισε το κολοσσιαίο δέλτα που σήμερα αποτελείτο μεγαλύτερο μέρος της έκτασης του κράτους του Μπαγκλαντές.

Κάθε χρόνο, στον κόλπο της Βεγγάλης χύνονται 971 κυβικά χιλιόμετρα νερό από το Γάγγη -Βραχμαπούτρα. Το νερό αυτό μεταφέρει 1.670.000.000 τόνους προσχώσεων. Συγκρίνοντας παλιούς χάρτες με πρόσφατες δορυφορικές φωτογραφίες, οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι από το 180 αιώνα και μετά, ο ποταμός αποθέτει στις εκβολές του νέα εδάφη έκτασης 7 τετραγωνικών χιλιομέτρων τον χρόνο.

Η λάσπη που μεταφέρουν οι ποταμοί είναι συνήθως πολύ γόνιμη και έχει αποτελέσει θεμέλιο λίθο για πολλούς αρχαίους πολιτισμούς, όπως ο αιγυπτιακός, που αναπτύχθηκε γύρω από το δέλτα του Νείλου.