Γιατί το χαρτί κιτρινίζει;

Αυτή η διαδικασία σχετίζεται με τη κατασκευή του χαρτιού. Όπως όλοι γνωρίζουμε, το χαρτί γίνεται από ξύλο. Το οποίο, φυσικά, αποτελείται από κυτταρίνη, ημικυτταρίνη και λιγνίνη, οργανικές ενώσεις που συναντούμε στις μεγαλύτερες ή μικρότερες ποσότητες στο τελικό προϊόν, το φύλλο του χαρτιού.

Η λιγνίνη είναι εκείνη που κρατάει το κλειδί του κιτρινίσματος. Και αυτό γιατί με την πάροδο του χρόνου, ορισμένες χημικές ενώσεις αυτής της ουσίας αντιδρούν με το οξυγόνο του αέρα ενώ, παράλληλα, όλη η διαδικασία επιταχύνεται με την παρουσία των ακτίνων του ήλιου.

Χαρτιά διαφορετικής ποιότητας

Αυτές οι χημικές ενώσεις μετατρέπονται τότε σε έγχρωμες ουσίες, τις ορθοκινόνες, που, σταδιακά, θα δώσουν αυτήν την κίτρινη απόχρωση στο χαρτί. Αυτό ισχύει περισσότερο για τα χαρτιά που περιέχουν μεγάλο ποσοστό λιγνίνης, με τα οποία φτιάχνουμε τις εφημερίδες, τα κιβώτια, τους καταλόγους και άλλα χαρτιά υγιεινής… Αυτά τα χαρτιά κατώτερης ποιότητας κατασκευάζονται στην πραγματικότητα από μηχανικό χαρτοπολτό. Αυτός παρασκευάζεται από ξυλοπολτό και υφίσταται περιορισμένη χημική επεξεργασία, απ’ όπου προέρχεται και το υψηλό ποσοστό λιγνίνης που περιέχει. Με τη σειρά της, η λιγνίνη καθιστά αυτού του είδους τα χαρτιά ανθεκτικά, αδιάβροχα και διαφανή από τη μια, ενώ τους δίνει ένα μάλλον καφετί χρώμα και τα κάνει να γερνούν και να κιτρινίζουν γρήγορα.

Τα χαρτιά ανώτερης ποιότητας τα οποία ονομάζονται «διαρκείας» ή «αναλλοίωτα», φτιάχνονται από χημικούς πολτούς. Σ’ αυτήν την περίπτωση, οι ίνες της κυτταρίνης παραμένουν ακέραιες και είναι αυτές που δίνουν μια μεγάλη ανθεκτικότητα στο χαρτί. Ωστόσο, παραμένει πάντα ένα μέρος υπολειμματικής λιγνίνης, η οποία, τελικά, δίνει αναπόφευκτα στο χαρτί μια καφετί απόχρωση. Για να μετρήσουμε το ποσοστό της λιγνίνης, πραγματοποιούμε μια δοσομέτρηση των υποκείμενων σε οξείδωση ουσιών, γνωστή με το όνομα «δείκτης Κάπα». Προσπαθούμε δηλαδή, να υπολογίσουμε τον όγκο του υπερμαγγανικού καλίου, που ανάγεται από ένα γραμμάριο άνυδρου πολτού (που δεν περιέχει νερό).

Όσο πιο μεγάλος είναι ο δείκτης Κάπα, τόσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό λιγνίνης. Στα χαρτιά διαρκείας, η τιμή του δείκτη πρέπει να είναι 5, αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό λιγνίνης κατώτερο από το 2%.

Η αρχειοθέτηση στο υπόγειο δεν συνίσταται!

Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το χαρτί είναι ένα οργανικό υλικό, δηλαδή προορίζεται να φθαρεί. Έτσι, για να διατηρήσουμε τα διάφορα έγγραφα σε καλή κατάσταση κατά το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πρέπει να τα τυπώνουμε σε χαρτιά με μικρό ποσοστό λιγνίνης και οξύτητας (το οξύ διασπά το χαρτί). Όσον αναφορά στη διατήρηση, είναι προτιμότερο να το τοποθετούμε σε κουτιά αρχειοθέτησης παρά να τα τοποθετούμε μέσα σε πλαστικό και, μάλιστα, σε μέρος ξηρό, χωρίς μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας, μακριά από το φως του ήλιου, τα έντομα και τη σκόνη. Μ’ άλλα λόγια, να μην τα τοποθετούμε στο υπόγειο ή στη σοφίτα!